Jest coś niezwykle znajomego w chwili, kiedy miód dotyka podniebienia. To nie jest wyłącznie słodycz, choć słodycz rzeczywiście stanowi pierwszy, najbardziej oczywisty sygnał. Miód działa bardziej jak doświadczenie niż jak zwykły dodatek do herbaty. Ma zapach, który unosi się jeszcze zanim spróbujemy, ma gęstość, która spowalnia ruchy, i ma charakterystyczną lepkość, przez którą nie da się go „zjeść w biegu” tak łatwo, jak wielu innych słodkich produktów.

Właśnie dlatego dla wielu osób miód jest smakiem, który przywołuje poczucie bezpieczeństwa: poranek w kuchni, ciepły kubek w dłoniach, śniadanie bez pośpiechu, ktoś bliski krzątający się obok, domowa spiżarnia, w której słoik miodu był stałym punktem, nawet jeśli nie sięgało się po niego codziennie.

Psychologia jedzenia od dawna pokazuje, że smak nie istnieje w próżni. To, co czujemy na języku, jest splecione z tym, co pamiętamy, czego oczekujemy i w jakim stanie emocjonalnym się znajdujemy. Jedzenie jest językiem relacji: bywa dowodem troski, elementem rodzinnych rytuałów, sygnałem, że „wszystko jest w porządku”. Miód wyjątkowo często pojawia się właśnie w takich sytuacjach. Jest dodawany do herbaty, kiedy ktoś chce nas rozgrzać, pojawia się na kanapce, gdy mamy wrócić do sił, bywa składnikiem wypieków przygotowywanych na święta i spotkania rodzinne. Dlatego łatwo staje się smakiem domu nie dlatego, że ma magiczną moc, lecz dlatego, że bywa obecny w momentach opiekuńczych i spokojnych.

Jednocześnie warto zachować rzetelność. Miód jest produktem naturalnym i złożonym sensorycznie, ale pozostaje też źródłem cukrów prostych i energii. Może przynosić przyjemność i wspierać codzienne rytuały, jednak najlepiej działa wtedy, gdy towarzyszy mu umiar i świadomość. Właśnie w tej równowadze między emocją a rozsądkiem kryje się najciekawsza część opowieści o psychologii smaku miodu: dlaczego kojarzy się z bezpieczeństwem, skąd bierze się jego „komfortowy” wizerunek i jak można korzystać z tego świadomie, bez popadania w przesadę.

Upodobanie do słodkiego smaku nie jest wyłącznie kwestią kultury ani współczesnych nawyków. W dużej mierze jest zapisane w biologii człowieka.

Słodycz sygnalizuje obecność węglowodanów, czyli szybkiej energii. Z perspektywy ewolucyjnej preferowanie słodkiego pomagało wybierać pokarmy, które zwiększały szanse na przetrwanie. W środowisku, w którym jedzenie nie było gwarantowane, a wysiłek zdobycia pożywienia bywał duży, produkty dostarczające energii stanowiły realną przewagę.

W tej historii ważny jest nie tylko sam fakt, że słodycz oznacza energię, ale też to, że często oznacza przewidywalność. W naturze to, co słodkie, zwykle pochodziło z roślin i owoców. Tego typu pożywienie bywało dostępne bez ryzyka, które wiązało się z polowaniem czy walką. Słodycz mogła więc kojarzyć się nie tylko z nagrodą, ale też z bezpieczeństwem zdobycia. Mózg uczył się, że słodki smak to sygnał „to jest dobre i nie trzeba ryzykować zbyt wiele”. Ten wątek przewidywalności może tłumaczyć, dlaczego słodycz, a zwłaszcza słodycz kojarzona z czymś naturalnym, bywa szczególnie atrakcyjna w momentach stresu i zmęczenia, kiedy szukamy prostych i pewnych sposobów na chwilową ulgę.

Za tę atrakcyjność odpowiada również układ nagrody w mózgu. Słodki smak potrafi uruchamiać procesy wzmacniające zachowanie, bo mózg interpretuje go jako sygnał korzystny. W uproszczeniu można powiedzieć, że gdy doświadczamy czegoś przyjemnego, rośnie motywacja, by to powtórzyć. Nie chodzi wyłącznie o przyjemność samą w sobie, ale o mechanizm uczenia: „to było dobre, warto wrócić”. W takich procesach ważną rolę odgrywają neurochemiczne ścieżki związane z dopaminą, która w praktyce jest mocno powiązana z motywacją, oczekiwaniem nagrody i uczeniem się na podstawie doświadczenia.

Miód idealnie wpisuje się w ten biologiczny wzorzec. Jest naturalnym, wysokoenergetycznym źródłem węglowodanów, a jednocześnie ma cechy, które sprawiają, że bywa odbierany jako bardziej „satysfakcjonujący” niż czysty cukier. Nie jest jednowymiarowy. Jego smak nie kończy się na słodkości. Do tego dochodzi aspekt kulturowy: miód w wielu domach funkcjonuje jako produkt „bezpieczny”, znany i oswojony. Ten podwójny sygnał ma znaczenie.

Ciało rozpoznaje energię i nagrodę, a pamięć rozpoznaje troskę i rytuał.

Ważnym elementem jest też uczenie skojarzeniowe. Jeśli w naszym doświadczeniu miód pojawia się w sytuacjach, które kończą się poprawą samopoczucia, mózg zapisuje prostą zależność: miód oznacza ulgę. Z czasem wystarczy sam smak lub zapach, żeby uruchomić oczekiwanie ukojenia. Miód

potrafi działać jak skrót emocjonalny: nie tylko daje energię, ale też przypomina o sytuacjach, w których ktoś się nami opiekował albo w których sami dawaliśmy sobie przyzwolenie na odpoczynek.

Zwróćmy uwagę na jeszcze jedną rzecz: sposób, w jaki miód się je. Wiele słodkich produktów konsumujemy szybko, czasem bez refleksji. Miód często spowalnia. Trzeba go nabrać łyżeczką, rozsmarować na pieczywie, zamieszać w napoju, poczekać aż się rozpuści. Ten mikroproces bywa małym rytuałem. A rytuał w psychologii ma znaczenie, bo wprowadza przewidywalność, poczucie kontroli i stabilności. Nawet jeśli nikt nie nazywa tego rytuałem, ciało i mózg mogą odebrać to jako sygnał: zwalniamy, jest bezpiecznie, możemy odetchnąć. Dlatego miód tak łatwo kojarzy się z domem. Nie tylko smakiem, ale także tempem i stylem, w jakim się go używa.

Comfort food, wspomnienia i miód

Pojęcie comfort food opisuje jedzenie, po które sięgamy, gdy potrzebujemy ukojenia, poprawy nastroju albo redukcji napięcia. W potocznym rozumieniu mówi się często, że to „jedzenie na pocieszenie”. Jednak badania i obserwacje psychologiczne podkreślają coś ważnego: komfort bardzo często wynika nie z samego produktu, ale z powiązań emocjonalno-pamięciowych. To oznacza, że jedzenie staje się komfortowe wtedy, gdy jest częścią historii: domu, dzieciństwa, bliskich, opiekunów, relacji, poczucia przynależności.

W tym kontekście miód jest produktem niemal idealnym. W wielu rodzinach pojawia się w sytuacjach, które są opiekuńcze i ciepłe. Herbata z miodem podczas przeziębienia, mleko z miodem przed snem, kanapki z miodem u dziadków, miodowe wypieki na święta, pierniki, ciasta, domowe desery. To są scenariusze, w których główną rolę gra nie tylko smak, ale też relacja: ktoś chce nam pomóc, ktoś chce, żebyśmy poczuli się lepiej, ktoś mówi bez słów „jesteś ważna, odpoczywaj”.

Wspomnienia żywieniowe są często bardziej cielesne niż intelektualne. Możemy nie pamiętać dokładnie rozmów sprzed lat, ale potrafimy pamiętać zapach kuchni, dźwięk łyżeczki uderzającej o kubek, ciepło dłoni, które podaje napój, i smak miodu, który rozchodzi się po ustach powoli. Smak działa jak klucz do tych obrazów, bo jest mocno związany z emocją. Gdy miód pojawia się w domu jako element troski, mózg nie zapisuje go jako zwykłego produktu spożywczego, tylko jako część opowieści o byciu zaopiekowanym.

Dlatego w dorosłości miód może działać jak narzędzie autoopieki. Kiedy jesteśmy zmęczeni, przeciążeni, kiedy brakuje nam ciepła i spokoju, czasem próbujemy odtworzyć to doświadczenie samodzielnie. Sięgamy po miód nie dlatego, że „musimy zjeść coś słodkiego”, ale dlatego, że chcemy poczuć ten znany rodzaj komfortu. To psychologicznie zrozumiałe: człowiek szuka znaków bezpieczeństwa, a miód jest znakiem prostym, oswojonym i silnie zakorzenionym.

Warto też zauważyć, że comfort food ma często wymiar społeczny. Jedzenie komfortowe bywa powiązane z poczuciem przynależności. Może przywoływać wspólnotę, rodzinę, więź. Z tego powodu miód, który pojawia się w rodzinnych rytuałach, łatwo staje się produktem „relacyjnym”. Nawet jeśli jemy go sami, uruchamia wspomnienie relacji. To sprawia, że smak miodu dla wielu osób działa jak język emocji: mówi o bliskości, trosce, spokojnym rytmie.

Interesujący jest też wątek wyjątkowości. Dla części osób miód był w dzieciństwie produktem szczególnym. Bywał przywożony z targu, od znajomego pszczelarza, czasem był prezentem, czasem pojawiał się „na święta” albo „na chorobę”. Jeśli coś nie było dostępne codziennie, moment, w którym się pojawiało, mocniej się utrwalał. Stąd w dorosłości miód potrafi wywoływać nie tylko komfort, ale też poczucie celebracji: coś dobrego, wartościowego, „na specjalną okazję”. A przecież specjalną okazją może być także zwykły poranek, w którym postanawiamy zadbać o siebie choć przez kilka minut.

Psychologia smaku miodu: nie tylko słodycz

Gdy mówimy „miód jest słodki”, opisujemy tylko pierwszy poziom doświadczenia. Miód ma złożony profil sensoryczny, który potrafi być wielowymiarowy: od nut kwiatowych i owocowych, przez ziołowe i żywiczne, aż po karmelowe, czasem lekko dymne. Różne odmiany miodu różnią się aromatem, kolorem, intensywnością smaku, a nawet tym, jak szybko i w jaki sposób się rozpuszczają. To sprawia, że miód nie jest jedną rzeczą. Jest całą rodziną doświadczeń, które można porównywać i odkrywać.

Tu kluczowa jest rola węchu. Znaczna część tego, co nazywamy smakiem, pochodzi z aromatu. Gdy miód rozpuszcza się w ustach, związki zapachowe unoszą się i docierają do receptorów w nosie. Dzięki temu miód może być odczuwany jako bardziej złożony niż cukier, bo angażuje więcej kanałów sensorycznych. Im więcej zmysłów bierze udział w jedzeniu, tym większe prawdopodobieństwo, że doświadczenie będzie satysfakcjonujące. Słodycz jest

wtedy tylko fundamentem, a nad nią buduje się cała opowieść: zapach, posmak, wrażenie ciepła, a nawet delikatne „szczypanie” w gardle w przypadku niektórych miodów.

Kolejny poziom to tekstura. Miód jest lepki, gęsty, czasem jedwabisty, czasem bardziej „ziarnisty” po krystalizacji. Tekstura ma znaczenie emocjonalne, bo dotyk w ustach jest jednym z najważniejszych sygnałów komfortu. Dla wielu osób lepkość miodu działa kojąco: to wrażenie powolnego otulenia, które wymusza spokój. Jednak psychologia smaku musi uwzględniać różnorodność. Dla części osób lepkość może być trudna, zwłaszcza przy wysokiej wrażliwości na konsystencje. To ważne, bo pokazuje, że „miód jako komfort” nie jest prawdą absolutną. To raczej częsty wzorzec, który wynika z kultury i doświadczenia, ale nie musi działać tak samo na wszystkich.

W tym miejscu warto wspomnieć o krystalizacji, bo ona realnie zmienia doświadczenie. Miód płynny kojarzy się z gładkością i miękkością. Miód skrystalizowany kojarzy się z domowością: łyżeczką, rozsmarowywaniem, czasem delikatnym „chrupnięciem” drobnych kryształków. Wiele osób uznaje miód skrystalizowany za bardziej „prawdziwy”, bo taki widzieli w dzieciństwie w kuchni lub spiżarni. Ta ocena bywa bardziej psychologiczna niż techniczna. Często chodzi o pamięć i symbolikę. Skrystalizowany miód wygląda jak coś stabilnego, domowego, zaufanego.

Równie ważna jest temperatura. Ciepło wzmacnia aromat i zmienia odbiór smaku. Ciepły napój z miodem bywa odbierany jako łagodniejszy i bardziej harmonijny, bo ciepło samo w sobie obniża napięcie. W takim zestawieniu miód działa jak element większej kompozycji komfortu: słodycz, aromat i ciepło łączą się w jeden sygnał uspokojenia. Dlatego tak wiele osób mówi, że „miód w herbacie” ma smak domu. To nie tylko miód, ale i cały kontekst sensoryczny: zapach, para, ciepło kubka w dłoniach, spowolnienie.

Warto też podkreślić, że percepcja smaku i preferencje żywieniowe są indywidualne. Różnimy się wrażliwością na bodźce, intensywnością odczuwania smaków i zapachów, tolerancją na określone tekstury. Dlatego niektóre osoby będą uwielbiać intensywne miody o wyraznym aromacie, a inne wybiorą delikatniejsze. Psychologia smaku miodu polega między innymi na tym, że miód daje przestrzeń do dopasowania: można wybrać odmianę, temperaturę, sposób podania i rytuał, który najbardziej wspiera poczucie komfortu.

Jak marki wykorzystują psychologię miodu w komunikacji?

Jeśli miód kojarzy się z bezpieczeństwem i domem, to naturalne, że komunikacja marek chętnie sięga po ten kod. Dzieje się to na kilku poziomach jednocześnie: wizualnym, językowym i rytualnym.

Wizualnie miód prawie zawsze jest „ciepły”. Dominują barwy złote, miodowe, beżowe, brązy kojarzące się z drewnem, czasem biel sugerująca czystość.

Pojawiają się motywy plastra, pszczół, kwiatów, łyżek, słoików, lnianych ściereczek, kuchennych blatów. To nie są przypadkowe dekoracje. To znaki, które mają uruchomić skojarzenia: tradycja, spokój, ręczna praca, natura, domowa spiżarnia. W psychologii odbioru produktów taka estetyka buduje poczucie zaufania, bo odwołuje się do czegoś znanego i oswojonego.

Język komunikacji miodu często operuje słowami miękkimi emocjonalnie: dom, ciepło, troska, poranek, babcia, natura, spokój, opieka. To słowa, które nie sprzedają wyłącznie smaku. One sprzedają obietnicę doświadczenia: poczujesz się dobrze, wrócisz na chwilę do czegoś bezpiecznego. Dodatkowo marki coraz częściej podkreślają złożoność sensoryczną miodu, nazywając go „bogatym”, „wielowymiarowym”, „pełnym aromatu”. Takie słowa przesuwają miód z kategorii zwykłego słodzika do kategorii produktu, który daje satysfakcję i głębię.

Trzeci poziom to rytuał. Współczesna komunikacja żywności bardzo często sprzedaje scenariusz użycia: poranny rytuał, chwila dla siebie, spokojne śniadanie, wieczorne wyciszenie. Miód idealnie pasuje do takich scenariuszy, bo łączy symbolikę troski z łatwością zastosowania. Nie trzeba wiele, żeby stworzyć „moment”: kubek herbaty, kromka pieczywa, łyżeczka miodu, kilka minut ciszy. Rytuał sprawia, że produkt staje się częścią stylu życia, a nie tylko elementem listy zakupów.

W ostatnich latach pojawia się również mocny wątek odpowiedzialności: pochodzenie, transparentność, troska o środowisko, ochrona zapylaczy, zrównoważone praktyki. Dla wielu konsumentów „bezpieczeństwo” nie oznacza już tylko domowego ciepła. Oznacza też spójność z wartościami. Jeśli ktoś wybiera miód, bo chce wspierać bardziej naturalne i odpowiedzialne wybory, to psychologicznie zyskuje dodatkową satysfakcję: nie tylko jem coś przyjemnego, ale też robię coś zgodnego ze sobą.

Tu jednak potrzebna jest rzetelność. Komunikacja miodu bywa czasem zbyt idealizująca, a miód przedstawia się jako produkt bez wad i ograniczeń.

Tymczasem uczciwe podejście powinno łączyć ciepło i umiar. Miód ma swoje zalety i bogatą tradycję, ale pozostaje produktem słodkim. Rzetelna marka i rzetelny przekaz nie muszą obiecywać cudów. Paradoksalnie to właśnie ostrożność i konkret często budują największe zaufanie. A zaufanie jest kluczowe, gdy mówimy o produkcie, który ma być symbolem bezpieczeństwa.

Świadome korzystanie z miodu jako emocjonalnego składnika diety

Skoro miód potrafi działać jak emocjonalny sygnał bezpieczeństwa, warto nauczyć się korzystać z tego świadomie. Kluczowa zasada brzmi: celebracja zamiast automatyzmu. Miód może być elementem rytuału, ale dobrze, aby ten rytuał był świadomy, a nie kompulsywny. Łyżeczka miodu dodana do herbaty z intencją, z chwilą pauzy, to coś innego niż podjadanie „bo słoik stoi na blacie”. Świadomość nie odbiera przyjemności. Ona ją porządkuje.

Druga zasada dotyczy kontekstu żywieniowego. Miód najlepiej traktować jako akcent, który wzbogaca smak i doświadczenie, a nie jako główne źródło słodyczy w ciągu dnia. W praktyce oznacza to wybieranie momentów, w których miód ma sens: śniadanie, napój, deser przygotowany z dbałością, dodatek do owsianki, jogurtu czy pieczywa. Gdy miód jest elementem kompozycji, łatwiej zachować umiar i jednocześnie czerpać satysfakcję z jego złożoności.

Trzecia zasada to rozpoznanie, czego naprawdę potrzebujemy. Czasem sięgamy po miód, bo chcemy słodkiego smaku. Czasem dlatego, że chcemy ukojenia.

Warto to rozdzielać. Jeśli miód staje się jedynym narzędziem regulacji emocji, łatwo wpaść w schemat, w którym stres zawsze kończy się czymś słodkim.

Wtedy miód przestaje być rytuałem, a staje się reakcją. Rozsądnym podejściem jest poszerzenie repertuaru ukojenia: krótki spacer, kilka minut ciszy, ciepły napój nawet bez słodzenia, rozmowa, prysznic, proste ćwiczenia oddechowe.

Chodzi o to, aby miód pozostał przyjemnością i symbolem troski, a nie jedynym sposobem radzenia sobie z napięciem.

Czwarta zasada to budowanie nowych skojarzeń. Jeśli smak miodu jest dla kogoś smakiem domu, można uczynić z niego most do tworzenia własnej, dorosłej wersji domowości. Nie musi to być kopia dzieciństwa. Może to być kilka minut spokojnego poranka bez telefonu, może to być śniadanie zjedzone przy stole, może to być wieczorna herbata wypita świadomie. Miód może stać się znakiem: teraz jest czas na spokój. Z czasem takie rytuały budują nowe, pozytywne połączenia w pamięci, a smak miodu przestaje być tylko wspomnieniem. Staje się częścią teraźniejszości.

Wreszcie, rzetelność wymaga przypomnienia o kilku kwestiach zdrowotnych i bezpieczeństwa. Miód jest źródłem cukrów, więc umiar ma znaczenie, zwłaszcza u osób, które muszą zwracać szczególną uwagę na gospodarkę węglowodanową. Dla zdrowia zębów liczy się nie tylko to, czym słodzimy, ale też jak często w ciągu dnia sięgamy po słodkie dodatki i jak dbamy o higienę jamy ustnej. Warto też pamiętać, że miodu nie podaje się niemowlętom poniżej pierwszego roku życia. U części osób mogą pojawić się reakcje alergiczne lub niepożądane objawy po produktach pszczelich. Te fakty nie odbierają miodowi wartości. One pomagają korzystać z niego mądrze, bez mitologizowania i bez poczucia winy.

Dobrze jest też dopowiedzieć, że „emocjonalny składnik” diety nie musi oznaczać jedzenia zawsze wtedy, gdy pojawia się potrzeba komfortu. Czasem najbardziej wspierające jest samo przygotowanie: otwarcie słoika, poczucie zapachu, wybór ulubionej łyżeczki, świadome rozsmarowanie cienkiej warstwy na pieczywie. To czynności, które dają poczucie sprawczości i uważności, a jednocześnie mogą ograniczać ilość miodu do naprawdę niewielkiej porcji. W praktyce to właśnie te małe gesty budują rytuał, a rytuał buduje ukojenie.

Jeśli ktoś chce włączyć miód w codzienność w sposób bardziej zrównoważony, pomocna bywa zasada „jedna sytuacja, jeden sens”. To oznacza, że miód nie pojawia się przypadkowo wiele razy dziennie, tylko jest przypisany do jednej lub dwóch scen, które mają dla nas znaczenie. Dla jednej osoby może to być poranna herbata, dla innej niedzielne śniadanie, dla kolejnej domowy wypiek raz na jakiś czas. Dzięki temu miód zachowuje swoją symboliczną wartość. Nie staje się tłem, tylko pozostaje znakiem troski, jakości i chwili, którą naprawdę pamiętamy.

Zakończenie: smak miodu jako język emocji, wspomnień i relacji

Smak miodu jest jak cichy dialog między biologią a doświadczeniem. Biologia sprawia, że słodycz jest atrakcyjna, bo oznacza energię i nagrodę.

Doświadczenie sprawia, że miód dla wielu osób staje się symbolem troski i domowości, bo pojawia się w chwilach, gdy ktoś chciał nas ukoić, rozgrzać, uspokoić albo po prostu dać nam odrobinę spokoju. Zmysły dodają temu głębi: aromat, tekstura, temperatura i różnorodność odmian sprawiają, że miód potrafi angażować w sposób pełniejszy niż czysty cukier. To właśnie dlatego bywa odbierany jako bardziej satysfakcjonujący i bardziej „domowy”.

Miód może więc działać jak język emocji. Nie mówi wprost, ale komunikuje: zwolnij, zadbaj o siebie, przypomnij sobie, co jest ciepłe i bliskie. Jednocześnie rzetelne podejście przypomina o umiarze. Miód jest przyjemnością, ale nadal jest słodkim produktem, który najlepiej smakuje i najlepiej służy wtedy, gdy nie staje się automatycznym nawykiem.

W tej równowadze tkwi jego prawdziwa siła. Miód może być wspomnieniem i nowym rytuałem jednocześnie. Może być drobnym gestem, który w zwykły dzień wprowadza odrobinę spokoju. A kiedy używamy go świadomie, nie jest tylko dodatkiem do herbaty. Staje się małym, codziennym sposobem na to, by domowość, bezpieczeństwo i troska miały w naszej codzienności konkretny, ciepły smak.

Dobrze też pamiętać, że psychologia smaku działa w obie strony: nie tylko wspomnienia wpływają na to, jak odczuwamy miód, ale i to, jak dziś go używamy, będzie budowało wspomnienia na przyszłość. Jeśli wprowadzimy miód do codzienności jako element spokojnych, dobrych mikrochwil, stanie się częścią naszego własnego repertuaru bezpieczeństwa. Z czasem zapach miodu będzie przywoływać nie tylko obrazy z dzieciństwa, ale też obrazy dorosłej troski o siebie: dobrze postawionych granic, odpoczynku bez poczucia winy, domowych poranków, w których naprawdę jesteśmy obecni. To cenna perspektywa, bo pokazuje, że „smak domu” nie jest czymś danym raz na zawsze. Możemy go tworzyć na nowo.

W praktyce bywa to bardzo proste: łyżeczka miodu dodana do naparu, cienka warstwa na pieczywie, delikatne dosłodzenie jogurtu czy owsianki. Niewielka porcja, ale duże znaczenie, jeśli towarzyszy jej uważność. Miód może wtedy pozostać symbolem komfortu, a nie substytutem emocji. Może być ciepłym akcentem w zrównoważonej diecie i jednocześnie dyskretnym przypomnieniem, że czasem najważniejsze rzeczy są małe, powtarzalne i bliskie.

I właśnie w tej prostocie miód najpełniej spełnia swoją rolę: łączy smak z emocją, codzienność z czułością i pozwala na chwilę poczuć się u siebie, niezależnie od tego, gdzie akurat jesteśmy.

Materiał dofinansowany ze środków UE w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027

Materiał opracowany przez Stowarzyszenie Pszczelarzy Staropolskich Instytucja Zarządzająca Planem Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 – Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Artykuł zewnętrzny.